چهارشنبه ١٧ آذر ١٤٠٠
پژوهش هزینه نیست، سرمایه است.
آمار بازدید
 بازدید این صفحه : 2057 | کل بازدید : 244249 
 

 

مطالعات كمي Quantified

صاحبنظران تحقيق كمي را به عنوان يك رويكرد دقيق كه در آن متغيرها قابل اندازه گيري و مقايسه هستند توصيف نموده اند. در تحقيقات كمي پژوهشگر به دنبال كشف رابطه علت و معلولي، آزمون فرضيه ، پيش بيني و كنترل مي باشد و به گروههاي مختلفي تقسيم ميشود كه در ذيل به آنها اشاره مي گردد.

تقسيم بندي بر اساس بعد زماني:

 گذشته نگرRetrospective

به طور كلي چنانچه دادهاي گردآوري شده در رابطه با رويدادهايي باشد كه در گذشته رخ داده است طرح تحقيق را مي توان گذشته نگر تلقي كرد.

آينده ­نگر Prospective

در صورتي كه داده اي مورد نياز پژوهشگر درباره رويدادهايي باشد كه پژوهشگر بايد رخداد آن ها را طي دستكاريهايي نسبت به يك متغير به وجود آورد و يا به طور كلي متغير مورد مطالعه چنان باشد كه مشاهده آن در آينده ميسر باشد در اين صورت طرح پژوهشي آينده­نگرتلقي مي شود.

تقسيم بندي بر اساس هدف تحقيق:

تحقيق بنيادي Fundamental

هدف اساسي اين نوع تحقيقات آزمون نظريه ها ، تبيين روابط بين پديده ها و افزودن به مجموعه دانش موجود در يك زمينه خاص است . تحقيقات بنيادي ،نظريه ها را بررسي كرده ،آنها را تاييد ،تعديل يا رد مي كند . با تبيين روابط ميان پديده ها ،تحقيق بينيادي به كشف قوانين و اصول علمي مي پردازد . با اين اهداف ، تحقيقات بنيادي درصدد توسعه مجموع دانسته هاي موجود درباره اصول و قوانين علمي است. اين نوع تحقيقات نتيجه گرا بوده و در رابطه با نيازهاي تصميم گيري انجام نمي شودبراي مثال تحول استدلال منطقي نزد كودكان را مي توان از نوع تحقيقات بنيادي دانست.

تحقيق پايه­ اي Based

نوعي از تحقيق است كه اهداف مشخص تجاري ندارد و درآن سعي مي شود كه دانش و نظريه ها بطور عام و خاص توسعه و گسترش يابد و كاربرد عملي دستاوردهاي تحقيق مورد توجه نمي باشد .

تحقيق كاربردي Applied

در اين نوع تحقيقات هدف كشف دانش تازه اي است كه كاربرد مشخصي را درباره فراورده يا فرايندي در واقعيت را دنبال مي كندهدف تحقيقات كاربردي توسعه دانش كاربردي در يك زمينه خاص است. به عبارت ديگر تحقيقات كاربردي به سمت كاربرد عملي دانش هدايت مي شود . نتايج اين نوع تحقيقات در تعليم و تربيت مثلا در طراحي برنامه هاي درسي و كمك به اتخاذ تصميم هاي مربوط به نظام آموزشي به كار مي رود . به عنوان مثال كاربرد نظريه هاي مربوط به فرا شناخت در حل مساله را مي توان در زمره تحقيقات كاربردي قرار داد.

تحقيق و توسعه Development and Research

فرايندي است كه به منظور تدوين و تشخيص مناسب بودن يك فرايند، روش­ها و برنامه­هاي، شناسايي نياز يا استعداد، پيدايش انديشه ها ،آفرينش طراحي ،توليد ، معرفي و انتشار يك محصول و فرايند يا نظام فناوري تازه، انجام مي شود. هدف اصلي فعاليت هاي R&D نظريه پردازي يا آزمون نظريه نيست بلكه توسعه محصولات يا فرايندهاي جديد، تدوين يا تهيه برنامه ها ، طرح ها وامثال آن است.به طوري كه ابتدا موقعيت نامعين خاصي مشخص شده و بر اساس يافته هاي پژوهشي ، طرح يا برنامه ويژه آن تدوين و توليد مي شود.

تقسيم بندي براساس نحوه گردآوري داده ها:

تحقيق توصيفي Descriptive 

شامل مجموعه روش هايي است كه هدف آن ها توصيف كردن شرايط يا پديده هاي مورد بررسي است. اجراي تحقيق توصيفي مي تواند صرفا براي شناخت شرايط موجود يا ياري دادن به فرايند تصميم گيري باشد. همچنين مطالعه توصيفي براي تعيين ويژگي هاي متغيرهاي يك موقعيت صورت مي گيرد. به طور مثال توصيف يك كلاس درس بر حسب پايه هاي تحصيلي ،جنسيت ،گروه سني ،شمار نيمسال هاي باقيمانده تا اتمام تحصيل و شمار دروس بازرگاني گذرانده شده ماهيت توصيفي دارد.در سازمانها در موارد بسياري مطالعات توصيفي براي كسب آگاهي درباره ويژگي هاي مثلا گروهي از كاركنان در زمينه سن، سطح تحصيلات، درجات شغلي و طول خدمت آنان به طور مكرر صورت مي گيرد .

تحقيقات توصيفي مي تواند به يكي از روشهاي زير انجام گيرد:

تحقيق پيمايشي Survey

براي بررسي توزيع ويژگي هاي يك جامعه آماري روش تحقيق پيمايش به كار مي رود. اين نوع تحقيق مي تواندبراي پاسخ به سوال هاي پژوهشي از نوع زير مورد استفاده قرار گيرد: - ماهيت شرايط موجود چگونه است؟ - چه رابطه اي ميان رويدادها وجود دارد؟ - وضعيت موجود چگونه است؟ تحقيق پيمايشي را برحسب جامعه مورد مطالعه مي توان به تحقيق پيمايشي در مقياس كوچك يا در مقياس بزرگ ناميد و به سه دسته تقسيم مي شوند:

روش مقطعي sectional-Cross

اين روش به منظور گردآوري داده ها درباره يك يا چند صفت در يك مقطع از زمان (يك روز،يك هفته ،يك ماه و ...) از طريق نمونه گيري از جامعه انجام مي شود. اين گونه پژوهش به توصيف جامعه بر اساس يك يا چند متغير مي پردازد. مطالعات مقطعي به منظور شناخت ماهيت و ميزان تغيرات كه نمايانگر سطوح سني مختلف است انجام مي شود. براي مثال بررسي تحول مهارت هاي زبان فارسي در گروه­هاي سني مربوط به پايه هاي اول تا پنجم را مي توان در يك تحقيق مقطعي به عمل آورد. اين نوع مطالعات را تك ضربه اي ،مقطعي يا عرضي مي نامند.

روش طولي Longitudinal

در بررسي هاي پيمايشي طولي ،داده ها در طول زمان و يا به عبارت ديگر در زمان هاي مختلف گردآوري مي شود تا تغييرات بر حسب زمان بررسي شده وبه رابطه اين متغيرها از نظر تغييرات در طول زمان پي برده شود.

سه نوع بررسي طولي را مي توان مورد بررسي قرار داد:

*بررسي روند فرايندها

*بررسي يك گروه ويژه

*بررسي يك گروه منتخب

روش دلفي Delphi

زمانيكه بخواهيم درباره اتفاق نظر يك جمع صاحب نظر درباره ي موضوع خاص به بررسي بپردازيم از روش دلفي استفاده مي شود. روش دلفي در آينده­پژوهي استفاده ميشود. دلفي يك روش آماري سفت و سخت براي پيش بيني آينده نيست. فقدان نمونه گيري، نامشخص بودن وقايع آينده و عدم فرايندهاي واضح تعريف شده براي انجام دادن مطالعات دلفي، تنها چند مورد از مواردي هستند كه دلفي را از روشهاي علمي كنترل شده متمايز ميكند. براي مثال در برررسي نظر هيئت علمي دانشكده x و Y درباره مسائل و مشكلات رشته هاي x و Y در دانشگاه ها مي توان از اين روش استفاده كرد. براي اين منظور اولين قدم آن است كه مجموعه اي از سوال ها يا گويه هايي درباره مسائل تهيه كرد و آن را براي تمام اعضاي هيئت علمي ارسال داشت و از آنان خواست كه درجه اهميت آن ها را مشخص كنند.پس از گرد آوري دادها در دور اول،رتبه بندي هاي به دست آمده درباره مسائل مشخص شده و در دور بعد پرسشنامه اي تنظيم مي شود كه حاوي رتبه بندي حاصل از نظرخواهي در دور اول است. از اين پاسخ دهندگان در دور دوم خواسته مي شود در صورتي كه نظرشان ، با رتبه بندي به دست آمده مطابقت ندارد نسبت به توجيه تفاوت نظر خود با نتايج دور اول يا تعديل آن اقدام كنند.بدين طريق مي توان به يك توافق از نقطه نظر تشخيص مسائل يادشده دست يافت. معمولا يك مقياس پنج درجه اي براي رتبه بندي به كار مي رود و از پاسخ دهندگان خواسته مي شود كه در صورت لزوم به فهرست عرضه شده مواردي نيز اضافه كنند. اعتبار روش دلفي نه به تعداد شركت كنندگان در تحقيق كه به اعتبار علمي متخصصان شركت كننده در پژوهش بستگي دارد. شركت كنندگان در تحقيق دلفي از 5 تا 20 نفر را شامل مي شوند. روش دلفي براي مسائلي با ارزش است كه نيازي به تكنيكهاي تحليلي دقيق ندارند: مثلا زماني كه داده­ها ناكافي يا فاقد قطعيتند يا وقتي نمونه­هاي واقعي موجود نيست و يا وقتي كه جمع كردن افراد و بحث كردن در مورد مسالهاي مشكل است. از آنجا كه تكنيك دلفي بر ناشناس بودن، بازخوردهاي كنترل شده و پاسخ گروهي آماري تكيه دارد و بنابراين از نفوذ افراد برجسته در گروهاي بحث يا فشار گروه براي همنوايي اجتناب ميكند. 

تحقيق همبستگي Correlation

تحقيق همبستگي با اين هدف انجام ميشود كه رابطه ميان متغيرها (Variables) را نشان دهد.

اقدام پژوهي Scholar Action

اقدام پژوهى نوعى تحقيق است كه توسط خود افراد درگير در يك مسئله و براى حل يا كاهش آن انجام مى گيرد. عمل، محور اساسى در اين نوع تحقيق است. هدف اين دسته از پژوهش هاى آموزشى، توصيف شرايط يا پديده هاى مربوط به نظام آموزشى مى باشد. با استفاده از اقدام پژوهى مى توان موقعيت هاى مربوط به اقدام ها و عمليات آموزشى را مشخص كرد و در بهبود آن كوشيد.

 بررسي موردي study Case

اگر موضوع مطالعه مستلزم دقت و عمق بيشتري باشد، حوزه آن محدود خواهد بود. در اين صورت تحقيق منحصرا به يك موضوع يا يك اجتماع كوچك و محدود اختصاص پيدا ميكند. اين نوع مطالعات كه با شيوه ژرفايي انجام ميگيرد، تك نگاري يا منوگرافي يا بررسي موردي ناميده ميشود.

تحقيق پس رويدادي علي مقايسه اي

در روش تحقيق علّي-مقايسه اي محقق به دنبال كشف و بررسي روابط بين عوامل و شرايط خاص يا نوعي رفتار كه قبلاً وجود داشته يا رخ داده از طريق مطالعه نتايج حاصل از آنها، است. لذا محقق در پي بررسي امكان وجود روابط علّت و معلولي از طريق مشاهده و مطالعه نتايج موجود و زمينه قبلي آنها به اميد يافتن علت وقوع پديده يا عمل است، به عبارت ديگر محقق در روش تحقيق علي- مقايسهاي بدنبال مطالعه و بررسي علل احتمالي متغير وابسته ميباشد، زيرا متغير وابسته و مستقل هر دو در گذشته رخ دادهاند و تحقيقات تحليلي (Analytical )در اين مطالعات با پيش گويي فرضياتي روابط بين متغير ها آزمون شده و ارتباطي بين آنها برقرار ميگردد.

 

از نظر روش مطالعه مطالعات به طريق زير مي باشند:

 مطالعات مورد-شاهدي Control-Case

اين مطالعات با يك گروه بيمار و يك گروه شاهد جهت برسي وجود عوامل خطر در گذشته آنها انجام ميگيرد. انتخاب گروهها وجود سوگرايي (Bias(و همسان سازي آنها بايد بسته به هر مطالعه تعيين شوند.

مطالعات همگروهيCohort

در اين مطالعات يك گروه داراي عامل خطر بيماري يا مواجهه و يك گروه بدون عامل خطريا مواجهه جهت بر آورد ميزان بروز بيماري يا مرگ ناشي از آن طي يك مدت زماني (به سمت آينده) پيگيري ميشوند.

تحقيقات مداخله اي Interventional

در اثر مداخله محقق براي يك تغيير مستقل در يك يا چند گروه و بررسي اثر آن بر روي متغير وابسته محقق مي گردد و به دو دسته تقسيم مي شود.

 تحقيقات تجربي  Experimental

هدف اين تحقيق بررسي تأثير محركها، روشها و يا شرايط خاص محيطي بر روي يك گروه آزمودني ميباشد. از خصوصيات روش تجربي اين است كه ضمن دستكاري يا مداخله در متغيرها و كنترل شرايط، نتايج بدست آمده را در مورد گروهي كه با انتساب تصادفي انتخاب شدهاند، مورد مشاهده قرار ميدهد. در اين تحقيق, پژوهشگران به منظور كشف روابط علت و معلولي يك يا چند گروه را به عنوان گروه تجربي تحت شرايط خاص (متغير مستقل) قرار ميدهد و نتايج را (متغير وابسته) با گروه و يا گروههاي گواه كه تحت چنان شرايطي نمودهاند، مقايسه ميكند. بررسي اثرات دو روش مختلف تدريس (متغير مستقل) در پيشرفت تحصيلي (متغير وابسته) دانشجويان دانشگاه با استفاده از گروههاي تجربي و گواه، نمونهاي از تحقيقات تجربي است.

 تحقيقات نيمه تجربي experimental Semi

هنگامي كه انتخاب افراد تحت تجربه بصورت تصادفي ممكن نباشد و يا نتوان متغيرهاي مستقل را كاملاً دستكاري و يا در آنها مداخله نمود از روش تحقيق نيمه ـ تجربي يا شبيه تجربي استفاده ميشود. اغلب تحقيقاتي كه در مورد انسان و به شيوه تجربي انجام ميگيرد, معمولاً از نوع شبيه تجربي ميباشند.

مطالعات كيفي Qualitative

تحقيق كيفي در واقع شيوه منظم بررسي به منظور فهم پديده­ها و تعامل آنها با خود و محيط اطرافشان است. در تحقيق كيفي محقق به دنبال پاسخ به پرسشهايي نظير چه چيزي؟ چرا ؟ و چگونه؟ است. در اين نوع تحقيق اگر چه امكان دارد از آمار و ارقام هم استفاده شود ولي اغلب متغيرهاي مورد مقايسه با كمك واژه ها توصيف مي شوند. به همين دليل اين نوع تحقيقات به نام كيفي معرف شده اند.

متا آناليز Mata  Analysis

انجام متاآناليز جمع­بندي، خلاصه، و ارائه يك دستورالعمل پزشكي براساس داده­هاي كمي اسناد و تحقيقات قبلي انجام شده ميباشد.

 تحقيقات چند مركزي   Multi Central

كه روش يكسان و طراحي مشابهي را با هدف مشترك بكار گرفته اند قابليت انجام متاآناليز دارند.  مطالعات مرتبط با سنجش دانش، نگرش و عمل يا رفتار

 (Studies KAP) مطالعات مربوط به بررسي معلومات يا دانشKnowledge ، نگرش Attitude رفتار يا عملكرد، Performance/ Practice   هستند. اين مطالعات بيشتر در آموزش پزشكي و بهداشت كاربرد دارند.

تحقيق در سيستم سلامت HSR

هدف از تحقيق در سيستمهاي بهداشتي ، ارتقا سطح سلامت افراد جامعه به عنوان ركن اساسي در فرايند توسعه اجتماعي ، اقتصادي از طريق بالا بردن ميزان و كارايي سيستم ارائه خدمات بهداشتي درماني است.

Copyright © 2009 U.S.W.R - All rights reserved .University of Social Welfare and Rehabilitation Sciences
دانشگاه علوم توانبخشی و سلامت اجتماعیمعاونت تحقیقات و فناوریمعاونت آموزشیمعاونت درمان و توانبخشیمعاونت فرهنگی و دانشجوییکتابخانه مرکزی